రచయితలూ, వారి కథల ఆవరణలు

ఒక గొప్ప కథను చదివి ముగించిన తర్వాత మన మదిలో మిగిలేది ఏమిటి? కేవలం పాత్రల సంఘర్షణ, కథాంశంలోని మలుపులు మాత్రమేనా? లోతుగా ఆలోచిస్తే– ఆ కథ జరిగిన ప్రదేశం; ఆ కథ నడిచిన కాలం; ఆ కథలోని గాలి, వెలుతురు, ఆ నేల వాసన కూడా మన జ్ఞాపకాలలో అంతర్భాగంగా మారిపోతాయి. చలం కథలోని ఇరుకు గదిలో రాజేశ్వరితో పాటు మనం ఊపిరాడనట్లు ఫీల్ అవుతాం. రావిశాస్త్రి కోర్టు హాలులో నిలబడి నిస్సహాయుడైన నిందితుడితో పాటు మనమూ వ్యవస్థను ప్రశ్నిస్తాం. మధురాంతకం రాజారాం కథల్లోని రాయలసీమ ఎర్రమట్టి పొలాల్లో, అక్కడి రైతులతో పాటు మనం కూడా ఆకాశం వైపు ఆశగా చూస్తాం.

ఇదే సన్నివేశ నేపథ్యానికి (setting) ఉన్న శక్తి. ఇది కేవలం కథ జరిగే ప్రదేశం కాదు. ఇది కథలో అదృశ్య పాత్ర. పాత్రల మనస్తత్వాలను నిర్దేశిస్తుంది, సంఘర్షణకు కారణమవుతుంది, కథ తాత్వికతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. తెలుగు కథా చరిత్ర పరిశీలిస్తే, మన గొప్ప రచయితలు సన్నివేశ నేపథ్యాన్ని కేవలం ఒక భౌగోళిక చిరునామాగా కాక, ఒక సజీవ శక్తిగా ఎలా ఉపయోగించుకున్నారో మనకు కనిపిస్తుంది.

తెలుగు కథ తొలి అడుగులను అగ్రహారం నుండి ఆధునిక గది వరకు వేసుకుంటూ వచ్చింది. తెలుగు కథ తొలినాళ్లలో సన్నివేశ నేపథ్యం సరళంగా, సూచనప్రాయంగా ఉండేది. ‘‘అనగనగా ఒక ఊరు’’ లేదా ‘‘కాశీ నగరంలో’’ వంటి ఆరంభాలు కథ ఎక్కడ జరిగిందో చెప్పడానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవి. గురజాడ ‘దిద్దుబాటు’ను తెలుగు ఆధునిక కథకు నాందిగా పరిగణిస్తే, అందులో సన్నివేశ నేపథ్యానికి ఒక నిర్దిష్ట ప్రయోజనం ఉంది. కథ మొత్తం ఒక ఇంట్లో జరుగుతుంది. భర్త ఆలస్యంగా రావడం, భార్య ఉత్తరం రాసి పక్కగదిలో దాక్కోవడం వంటి నాటకీయతకు ఆ సమయం, ఆ గది ఏకాంతం ఎంతో అవసరం. ఇక్కడ సన్నివేశ నేపథ్యం కథ నిర్మాణానికి (plot mechanics) ఒక సాధనంగా ఉపయోగపడింది.

శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి కలం నుండి సన్నివేశ నేపథ్యం కేవలం ఒక ప్రదేశంగా కాక, ఒక సంస్కృతికి ప్రతిబింబంగా మారింది. శ్రీపాద కథల్లోని బ్రాహ్మణ అగ్రహారాలు, వాటిలో అరుగులు, పూజామందిరాలు, వంటశాలలు, తులసి కోటలు... ఇవన్నీ కేవలం వస్తువులు కావు. ఇవి ఒక జీవన విధానానికి, విలువల వ్యవస్థకు గుర్తులు. ఈ సన్నివేశ నేపథ్యాల వర్ణన ద్వారా, శ్రీపాద ఆ కాలంలోని సంప్రదాయాలను, ఆచారాలను, మనుషుల మధ్య సంబంధాలను కళ్ళకు కట్టారు. ఇక్కడ సన్నివేశ నేపథ్యం పాత్రల సామాజిక అస్తిత్వానికి సాక్ష్యంగా నిలిచింది.

ఆధునికత పెరిగేకొద్దీ రచయితలు సన్నివేశ నేపథ్యాన్ని ఒక సామాజిక, మానసిక విశ్లేషణకు పదునైన ఆయుధంగా వాడటం ప్రారంభించారు. ఒక పాత్ర అంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించడానికి, ఆ పాత్ర నివసించే పరిసరాలను చూపించడం కన్నా శక్తివంతమైన మార్గం మరొకటి లేదు. ఈ టెక్నిక్‌ను మన రచయితలు అద్భుతంగా ఉపయోగించుకున్నారు. గుడిపాటి వెంకటాచలం కథల్లోని స్త్రీ పాత్రలు నిరంతరం ఒక అణచివేతను ఫీల్ అవుతాయి. ఈ మానసిక స్థితిని ప్రతిబింబించడానికి ఆయన తరచుగా ‘గది’ లేదా ‘ఇల్లు’ అనే ఆవరణను ఒక బందీఖానాగా వాడతారు. ఆయన కథల్లోని ఇళ్ళు విశాలంగా, గాలీ వెలుతురుతో నిండి ఉండవు. అవి ఇరుకుగా, సంప్రదాయం అనే గోడలతో నిర్మితమై, స్త్రీ స్వేచ్ఛను హరించే ప్రదేశాలుగా కనిపిస్తాయి. ‘మైదానం’ కథలో రాజేశ్వరి పెళ్లి అనే వ్యవస్థను, ఇంటి నాలుగు గోడలను వదిలి, విశాలమైన ‘మైదానం’లోకి (ప్రకృతిలోకి) వెళ్ళిపోవడం ఆమె స్వేచ్ఛాకాంక్షకు బలమైన ప్రతీక. ఇక్కడ ‘ఇల్లు’ బానిసత్వానికి, ‘మైదానం’ స్వేచ్ఛకు సంకేతాలుగా మారి, సన్నివేశ నేపథ్యం కథ తాత్వికతను భుజాలపై మోస్తుంది.

రావిశాస్త్రి ‘ఆరు సారా కథలు’లో కోర్టు హాలు కేవలం న్యాయం జరిగే ప్రదేశం కాదు. అదొక నాటకరంగం. దోపిడీ వ్యవస్థకు సూక్ష్మరూపం. రావిశాస్త్రి కోర్టు హాలును వర్ణించేటప్పుడు దాని భౌతిక నిర్మాణాన్ని కూడా ఒక ఆయుధంగా వాడతారు. అందనంత ఎత్తులో కూర్చున్న న్యాయమూర్తి, సామాన్యుడికి అర్థంకాని క్లిష్టమైన భాష మాట్లాడే లాయర్లు, బోనులో అమాయకంగా నిందితుడు... ఈ మొత్తం చిత్రం చట్టానికీ, సామాన్యుడికీ మధ్య అగాధాన్ని చూపిస్తుంది. ఇక్కడ కోర్టుహాలు అనే ఆవరణ మొత్తం సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

కొ.కు. కథలు స్వాతంత్య్రానంతరం రూపుదిద్దుకుంటున్న పట్టణ మధ్యతరగతి జీవితానికి అద్దం పడతాయి. ఉమ్మడి కుటుంబాలు విచ్ఛిన్నమై, వ్యక్తులు నగరాలకు వలస వచ్చినప్పుడు ఎదురయ్యే ఒంటరితనాన్ని, అభద్రతను ఆయన తన సన్నివేశ నేపథ్యాల ద్వారా పరోక్షంగా చిత్రించారు. ఆయన కథల్లో అద్దె ఇళ్ళు మానవ సంబంధాల్లోని యాంత్రికతను సూచిస్తాయి. ఆయన పాత్రలు నివసించే ప్రదేశాలు వాటి ఆర్థిక, సామాజిక స్థితికి కొలమానాలుగా పనిచేస్తాయి.

కొందరు రచయితలు తమ కథలను ఒక నిర్దిష్ట భౌగోళిక ప్రాంతానికి పరిమితం చేసి, ఆ ప్రాంతపు ఆత్మను పట్టుకోవడంలోనే తమ ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు. మధురాంతకం రాజారాం కథలు చదువుతుంటే మనం రాయలసీమలోని ఎర్రమట్టి నేలపై నడుస్తున్నట్లే ఉంటుంది. అక్కడి గుట్టలు, వాగులు, వంకలు, వేపచెట్లు, తుమ్మచెట్లు... ఇవన్నీ కేవలం వర్ణనలు కావు. ఆ కరువు నేల, ఆ రాతి నేల, అక్కడి మనుషుల స్వభావంలో ఎలా ఇంకిపోయిందో ఆయన చూపిస్తారు.

రాయలసీమ మనిషిలోని మొండి పట్టుదల, రోషం, ఫ్యాక్షన్ గొడవలు, అదే సమయంలో అపారమైన ఆత్మీయత, అమాయకత్వం... ఇవన్నీ ఆ భౌగోళిక పరిస్థితుల నుండి పుట్టినవేనని ఆయన కథలు నమ్మశక్యంగా చెబుతాయి. ఆయన కథలోని ఒక పాత్ర, ‘‘ఈ నేల రాళ్ళే కాదురా, ఇక్కడి మనుషుల గుండెలు కూడా రాళ్ళే. పగిలితే పగులుతాయ్ కానీ, వంగవు,’’ అన్నాడంటే, ఆ మాటలో మనకు ఆ పాత్రతో పాటు, ఆ నేల స్వభావం కూడా దర్శనమిస్తుంది. ఆయన వర్ణనలు పొడిగా ఉండవు. ‘‘సూర్యుడు నిప్పులు చెరుగుతున్నాడు’’ అని రాయకుండా, ‘‘నేల మీద కాలు పెడితే, చెప్పులకు అంటుకున్న తారు కరిగినట్లుగా ఉంది’’ అని రాస్తారు.

ఈ ఇంద్రియ స్పర్శతో కూడిన వర్ణన పాఠకుడిని నేరుగా ఆ సన్నివేశంలోకి తీసుకువెళుతుంది.

కారా మాస్టారి కథలు విశ్వజనీనమైన మానవ సంఘర్షణల గురించి మాట్లాడినా, అవి ఉత్తరాంధ్ర నేలపై బలంగా పాతుకుని ఉంటాయి. ‘యజ్ఞం’ కథలో భూస్వామ్య వ్యవస్థకు, దాని విలువల పతనానికి ఆ ఊరే ఒక ప్రతీక. ఆ ఊరిలోని ప్రతి ప్రదేశం – అప్పల్రాయుడి ఇల్లు, శ్రీరాములు కట్టించిన మిల్లు, పేదలు నివసించే వాడకట్టు – ఒక నిర్దిష్టమైన భావజాలానికి, వర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి.

కొన్నిసార్లు సన్నివేశంలో ‘ఏముంది’ అన్నదానికన్నా, ‘ఏది లేదు’ అన్నదే కథను నడిపిస్తుంది. ఈ ‘కొరత’ లేదా ‘లేమి’ అనే అంశాన్ని సన్నివేశంగా మలిచి అద్భుతమైన కథను సృష్టించిన ఘనత పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్యది. వారి ‘నీళ్ళు’ కథలో సన్నివేశ నేపథ్యం విజయవాడలోని ఒక బ్రాహ్మణ వీధి. కానీ కథ మొత్తం నీటి కొరత చుట్టూనే తిరుగుతుంది. ఇక్కడ నీటి కొరత అనే ‘లేమి’ కేవలం ఒక సమస్య కాదు, అదే కథలో ప్రధాన విలన్. అది మనుషులను ఎలా మారుస్తుందో, వారిలోని దాగి ఉన్న స్వార్థాన్ని, క్రూరత్వాన్ని, నిస్సహాయతను ఎలా బయటకు తెస్తుందో పెద్దిభొట్ల కళ్ళకు కడతారు. పొడిబారిన కుళాయి, ఖాళీ బిందెలు, నీళ్ల ట్యాంకర్ కోసం గంటల తరబడి నిరీక్షణ, తోపులాటలు... ఈ వర్ణనలన్నీ కలిసి, ఒక ఉద్రిక్తమైన, ఆందోళనకరమైన వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఒక బిందెడు నీళ్ళ కోసం, కులం, మతం, మానవత్వం అన్నీ ఎలా పక్కకు వెళ్ళిపోతాయో సూచిస్తారు. కథావస్తువు, సన్నివేశ నేపథ్యం వేర్వేరు కాకుండా, ఒకదానిలో ఒకటి లీనమైపోయిన అరుదైన ఉదాహరణ ఇది.

తెలుగు కథా సాహిత్యంలో దళిత, బహుజన వాదాలు బలపడిన తర్వాత సన్నివేశ నేపథ్య చిత్రణలో గుణాత్మకమైన మార్పు వచ్చింది. అంతకుముందు సాహిత్యంలో అరుదుగా కనిపించిన ప్రదేశాలు, వృత్తులు, జీవన విధానాలు కథలకు కేంద్రబిందువులయ్యాయి. ఇక్కడ సన్నివేశ నేపథ్యం కేవలం సాంస్కృతిక నేపథ్యం కాదు, అది ఒక రాజకీయ ప్రకటన, ఒక అస్తిత్వ పోరాట వేదిక.

బి.ఎస్.రాములు కథలు తెలంగాణలోని బహుజన వృత్తి జీవితాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా చిత్రించాయి. ముఖ్యంగా ఆయన చేనేత కార్మికుల జీవితాలను చిత్రించిన తీరు అద్వితీయం. ఆయన కథల్లో చేనేత కార్మికుడి ఇల్లు కేవలం నివాస స్థలం కాదు, అదొక పని ప్రదేశం, ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రం. ఆ ఇంట్లోని ‘మగ్గం’ అనే సన్నివేశ నేపథ్యం కథలో ఒక ప్రధాన పాత్రగా మారిపోతుంది. మగ్గం ‘టక్ టక్’ మనే లయబద్ధమైన శబ్దం వారి జీవితంలోని శ్రమను, సృజనను సూచిస్తుంది. ఆ శబ్దం ఆగిపోయిందంటే, ఆ ఇంట్లో ఉపాధి ఆగిపోయినట్లు, జీవితం స్తంభించిపోయినట్లు. ఆయన కథల్లో గ్లోబలైజేషన్, పవర్‌లూమ్‌ల పోటీ వల్ల మూగబోయిన మగ్గాలు, తెగిపోయిన దారాలు, రంగులద్దిన చేతులు... ఇవన్నీ కేవలం వర్ణనలు కావు; అవి ఒక గొప్ప కళ పతనాన్ని, ఒక సమాజపు ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని కళ్ళకు కడతాయి.

మధురాంతకం రాజారాం రాయలసీమలోని మానవ సంబంధాలలోని ఆర్ద్రతను పట్టుకుంటే, వి.ఆర్. రాసాని అదే నేల మీది కఠినమైన వాస్తవాలను, వర్గ కుల సంఘర్షణలను నిర్మొహమాటంగా చిత్రించారు. ఆయన కథల్లోని ఫ్యాక్షన్ గొడవలు జరిగే ఊరి చావళ్ళు, కూలీల బతుకులు బజారున పడే మార్కెట్ యార్డులు, అప్పుల కోసం రైతులు కాళ్ళు అరిగేలా తిరిగే బ్యాంకులు... ఈ నేపథ్యాలన్నీ రాయలసీమలోని అధికార సమీకరణాలకు, దోపిడీకి అద్దం పడతాయి.

మల్లిపురం జగదీశ్ తెలుగు కథకు ఆదివాసీ జీవితాన్ని పరిచయం చేశారు. వారి కథల నేపథ్యం దళిత కథల్లో కనిపించే ‘వాడ’ కాదు, అది ‘అడవి’, ‘గూడెం’. జగదీశ్‌ కథల్లో అడవి కేవలం చెట్లు, పుట్టలు ఉన్న ప్రదేశం కాదు. అది వారి తల్లి, వారి దైవం, వారి జీవనాధారం. ఆదివాసీ పాత్రలకూ, ప్రకృతికీ మధ్య ఉన్నది విడదీయరాని అనుబంధం. కథల్లోని వాగులు, కొండలు, చెట్లు పాత్రలతో సంభాషిస్తాయి. వారి సంతోషంలో, దుఃఖంలో పాలుపంచుకుంటాయి. ఈ పవిత్రమైన ఆవరణలోకి ఫారెస్ట్ అధికారులు, మైనింగ్ కంపెనీలు ప్రవేశించినప్పుడు అసలు సంఘర్షణ మొదలవుతుంది.

పలమనేరు బాలాజీ రాయలసీమలోని చిత్తూరు జిల్లా, ముఖ్యంగా ఆంధ్ర–కర్ణాటక–తమిళనాడు రాష్ట్రాల సరిహద్దు ప్రాంతాల జీవితాలను కథల్లోకి తీసుకువచ్చారు. ఈ సరిహద్దు ప్రాంతం అనే సన్నివేశ నేపథ్యమే ఒక ప్రత్యేకమైన లక్షణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇక్కడి ప్రజల జీవనం ఒక అనిశ్చితితో, ఒక ప్రయాణంతో ముడిపడి ఉంటుంది. వారి భాషలో, సంస్కృతిలో, జీవన విధానంలో మూడు రాష్ట్రాల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. బాలాజీ కథల్లోని పాత్రలు ఉపాధి కోసం బెంగుళూరుకో, చెన్నైకో వలస వెళ్తుంటాయి. ఈ కథల్లో బస్‌స్టాండ్లు, రైల్వే స్టేషన్లు, రాష్ట్రాల సరిహద్దు చెక్‌పోస్టులు ముఖ్యమైన సన్నివేశ నేపథ్యాలుగా మారతాయి. ఈ ప్రదేశాలు కేవలం లొకేషన్లు కావు; అవి ఆశకు, నిరాశకు, చూపుకు, ఎడబాటుకు కేంద్రాలు.

ఇలా ఆధునిక తెలుగు కథలో సన్నివేశ నేపథ్యం ఎన్నో రూపాలు తీసుకుంది. అది కేవలం ఒక జడ పదార్థంగా కాకుండా, ఒక చైతన్యవంతమైన శక్తిగా, పాత్రలతో పాటు నడిచే సహచరుడిగా, కొన్నిసార్లు వాటిని నడిపించే సారథిగా కూడా పనిచేసింది. మన గొప్ప రచయితలు సన్నివేశ నేపథ్యాన్ని ఒక అలంకారంగా కాక, కథలో అనివార్యమైన భాగంగా భావించారు. వారు కాగితంపై గీసింది కేవలం అక్షరాలను కాదు, ఒక ప్రపంచపు సరిహద్దులను.

మరి నేటి కొత్త రచయితల ముందున్న సవాలు ఏమిటి? వారి ప్రపంచ సరిహద్దులు ఎలాంటివి? ప్రపంచం వేగంగా మారుతోంది. పల్లెలు పట్టణాలవుతున్నాయి. నగరాలు కాంక్రీట్ జంగిల్స్‌గా మారుతున్నాయి. సాంకేతికత మానవ సంబంధాలను పునర్నిర్మిస్తోంది. సమకాలీన రచయితలు ఈ మారుతున్న ప్రపంచాన్ని తమ ఇంద్రియాలతో పట్టుకుని, కథల్లోకి తీసుకురావాలి. సన్నివేశ నేపథ్యం కేవలం ఒక చిరునామాగా కాకుండా, మన కాలపు సామాజిక, రాజకీయ, మానసిక వాస్తవికతకు ప్రతిబింబంగా మలచాలి. అప్పుడే, మన కథలు ఈ నేలతో, ఈ కాలంతో, ఈ ప్రజలతో సంభాషిస్తాయి.

భూక్యా గోపినాయక్

99891 59196

ఈ వార్తలు కూడా చదవండి..

అంతర్జాతీయ టెక్ మ్యాప్‌లో విశాఖకు చోటు

రుద్రంపేట ఘటనపై రాయపాటి శైలజ ఆరా

For More AP News And Telugu News