21వ శతాబ్ది కవిత్వం ఎటు నుంచి ఎటు వైపు...

21వ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వంలో మనిషి పరిచయాన్ని మనం మూడు ప్రధాన కోణాల్లో చూడవచ్చు. మొదటిది– ప్రపంచీకరణ, యాంత్రికత మధ్య మనిషి స్థితి. గ్లోబలైజేషన్ తర్వాత వచ్చిన మార్పులు మనిషిని ఒక వైపు ప్రపంచ పౌరుడిగా నిలబెడితే, మరోవైపు ఒక యంత్రంలో భాగంగా మార్చేశాయి. సోషల్ మీడియాలో వేలమంది ‘ఫ్రెండ్స్’ ఉన్నా, మనిషి లోలోపల అనుభవించే తీవ్రమైన ఒంటరితనాన్ని ఆధునిక కవిత్వం బలంగా పట్టుకుంది. దీనికి తోడు వినియోగవాదం పెరిగిపోయి, వస్తువులే మనిషి విలువను నిర్ణయించే ఈ కాలంలో, తన ఉనికిని కోల్పోతున్న సామాన్యుడి వేదన నేటి కవిత్వంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. రెండవది– అస్తిత్వ చైతన్యం, బహుళ స్వరాలు. ఈ శతాబ్దపు కవిత్వంలో మనిషి అంటే కేవలం ఒక మూస మనిషి కాదు. లింగ, కుల, ప్రాంతీయ అస్తిత్వాలు ప్రధాన భూమిక పోషిస్తున్నాయి. దళిత, బహుజన, మైనారిటీ స్వరాల ద్వారా అణచివేతకు గురైన మనిషి తన చరిత్రను తానే తిరగరాసుకుంటున్న ప్రక్రియ కనిపిస్తుంది. అలాగే స్త్రీవాద దృక్పథంతో గృహ హింస నుంచి సామాజిక వివక్ష వరకు, స్త్రీ తన ఉనికినీ తన దేహంపై తనకున్న హక్కునూ కవితాత్మకంగా ప్రకటిస్తోంది. మూడవది– పర్యావరణం, సాంకే తికతతో మనిషికి ఉన్న సంబంధం. పర్యావరణ స్పృహతో ప్రకృతి విధ్వంసానికి కారణమవుతున్న మనిషిని హెచ్చరిస్తూనే, తన మూలాల కోసం పరితపించే మానవుడిని నేటి కవిత్వం ఆవిష్కరిస్తోంది. అదే సమయంలో, స్మార్ట్‌ఫోన్ తెరల వెనుక దాక్కున్న భావోద్వేగాలను, వర్చువల్ ప్రపంచంలో కరిగిపోతున్న మానవీయ సంబంధాలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషిస్తూ ఒక ‘డిజిటల్ మనిషి’ని కళ్ళకు కడుతోంది.

మొత్తంగా చెప్పాలంటే, 21వ శతాబ్దపు వచన కవిత్వంలోని మనిషి ఛిద్రమైన వ్యక్తిత్వం కలవాడు. అతడు ఒకవైపు ఆధునిక పురోగతిని ఆస్వాదిస్తూనే, మరోవైపు నైతిక విలువల పతనాన్ని చూసి భయపడుతున్నాడు. ఈ కాలపు కవిత్వం మనిషిని దేవుడిగానో, రాక్షసుడిగానో చిత్రించకుండా... లోపాలు, ఆశలు, ఆవేదనలు ఉన్న ఒక సజీవ అస్తిత్వంగా గుర్తిస్తూ, అతడి నిజమైన ఆత్మకథను ఆవిష్కరిస్తోంది.

నేటి కవిత్వంలో అస్పష్టత తగ్గి వస్తువుకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది. కవులు పాఠకులకు సులభంగా అర్థమయ్యేలా రాయగలుగుతున్నారు. భావ, అభ్యుదయ, విప్లవ కవితా ఉద్యమాల ఉధృతి తగ్గినప్పటికీ, అవి ఇంకా కవిత్వంలో కనిపిస్తూనే ఉన్నాయి. కవిత్వంలో సామ్రాజ్యవాద నిరసన, రాజకీయ ధోరణులను ఎండగట్టడం, ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది. విప్లవ కవిత్వంలో సాయుధ పోరాట తీవ్రత తగ్గింది. ముఖ్యంగా ఈ శతాబ్దంలో అస్తిత్వ ఉద్యమ కవిత్వం (స్త్రీ, దళిత, మైనారిటీ, బీసీ, ప్రాంతీయ వాదాల కవిత్వం) చాలా బలంగా నిలిచింది.

రూప నిర్మాణంలో కవులు సరికొత్త ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు. పేరాగ్రాఫ్ కవిత్వం వచ్చింది. కవిత్వ పాద విభజనలో ప్రయోగాలు ఇందులో భాగమే. సమాజంలో మాట్లాడే తెలుగులో ఆంగ్ల పదాలు దొర్లినట్లే, కవిత్వంలోనూ ఆంగ్ల, వైజ్ఞానిక, సాంకేతిక పదాలను సహజంగా ఉపయోగించి కవులు పాఠకులకు మరింత దగ్గరయ్యారు. అలాగే నిరలంకార శైలిని పాఠకులు ఇష్టపడుతున్నారు. తెలంగాణ, ఉత్తరాంధ్ర కవిత్వంలో విస్తృతంగా మాండలిక వినియోగం పెరిగింది.

కవులు ఇంకా పట్టుకోవాల్సిన వస్తువులు ఉన్నాయి. టెక్నాలజీ కేవలం ఒక సాధనంగా కాకుండా, మనిషి ఆలోచనా సరళిని, సృజనాత్మకతను శాసించే స్థాయికి చేరింది. రోబోటిక్స్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ యుగంలో ‘అసలైన మానవీయత ఏమిటి?’ అనే ప్రశ్నను, యంత్రాల మధ్య మనిషి ఎదుర్కొంటున్న మానసిక ఒంటరితనాన్ని కవిత్వం ఇంకా బలంగా పట్టుకోవాలి.

సోషల్ మీడియా వల్ల ప్రపంచం మొత్తం కనెక్ట్ అయినట్టు కనిపిస్తున్నా, లోలోపల మనిషి తీవ్రమైన ఒంటరితనాన్ని, ‘FOMO’ (Fear of Missing Out) వంటి మానసిక ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాడు. వర్చువల్ లైక్స్ వెనుక దాగున్న వాస్తవ వేదనలు, డిప్రెషన్, మానసిక ఆరోగ్యం వంటి అంశాలు కవిత్వంలో ప్రధాన వస్తువులు కావాల్సి ఉంది.

క్లైమేట్ చేంజ్ వల్ల ఊళ్లు వదిలి వలసపోతున్న పర్యావరణ శరణార్థుల కన్నీళ్లు, గ్లోబల్ వార్మింగ్ తెస్తున్న ప్రకృతి విపత్తుల తీవ్రతను ఒక హెచ్చరికగా, అంతర్జాతీయ దృక్పథంతో కవిత్వీకరించడం ఇంకా పెరగాలి.

ఆధునిక కాలంలో మనిషి సమాచారమే ఒక పెట్టుబడి. మన ప్రతి కదలిక డిజిటల్ నిఘా నీడలో ఉంది. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ హరించుకుపోతున్న తీరును, కార్పొరేట్ శక్తులు మానవ మేధస్సును కంట్రోల్ చేస్తున్న విధానాన్ని కవులు ప్రశ్నించాల్సి ఉంది.

స్త్రీ, పురుష సమానత్వానికి ఆవల ఉన్న క్వీర్ కమ్యూనిటీల అంతరంగిక సంఘర్షణలు, సమాజం వారిని చూసే కోణం, వారి హక్కుల గురించిన అస్తిత్వ కవిత్వం మన తెలుగు వంటి ప్రాంతీయ భాషల్లో ఇంకా ప్రధాన స్రవంతిలోకి రావాల్సి ఉంది.

స్త్రీ, దళిత అస్తిత్వవాదాల తీవ్రత పోయిందని అనిపిస్తుంది. కవిత్వం రాసే మధ్యతరగతి ఉద్వేగాలకీ ఉద్యమాలకీ పూర్తిగా ఎడమైపోయారు. దాంతో వాళ్ళ కవిత్వంలో నాస్టాల్జిక్ ఛాయ కనిపిస్తోంది. అయితే, అస్తిత్వ ఉద్యమాల ప్రభావం ‘‘తగ్గింది’’ అంటే అవి పూర్తిగా అంతరించిపోయాయని కాదు. వాటి రూపం మారింది. ఉరుములు, మెరుపులతో సాగే తుఫాను లాంటి ఉద్యమ దశ నుండి, నిశ్శబ్దంగా నరనరాన జీర్ణించుకునే చైతన్య దశకు ఇవి చేరుకున్నాయి. నేడు రాస్తున్న ఏ కవితలోనైనా అస్తిత్వ స్పృహ అనేది ఒక సహజ అంతస్సూత్రంగా మారిపోవడమే ఈ ఉద్యమాలు సాధించిన అసలైన విజయం.

ప్రధాన అస్తిత్వ ఉద్యమాల్లో వచ్చిన అంతర్గత చీలికలు కూడా వాటి బలాన్ని తగ్గించాయి. ఉదాహరణకు, దళిత వాదంలో ఉప–కులాల వర్గీకరణ చుట్టూ జరిగిన చర్చలు, బీసీ వాదంలో విభిన్న కుల వృత్తుల అంతర్గత వైరుధ్యాలు ఉద్యమాన్ని సమూహంగా కాకుండా విడివిడిగా మార్చేశాయి. ఈ అంతర్గత విభేదాల వల్ల ఉమ్మడి శత్రువుపై లేదా వ్యవస్థపై గురి పెట్టాల్సిన శిల్పం, శక్తి క్షీణించాయి. ఒకప్పుడు అస్తిత్వ ఉద్యమాలకు ఒక బలమైన సామూహిక వేదిక, పత్రికలు, సంపాదకీయాలు ఉండేవి. కానీ నేడు సోషల్ మీడియా (ఫేస్‌బుక్, ఎక్స్, వాట్సాప్ గ్రూపులు) రావడంతో సాహిత్యం పూర్తిగా వికేంద్రీకరించబడింది. ఎవరికి వారు తమ వ్యక్తిగత వేదికలపై స్పందిస్తున్నారు తప్ప, ఒక సిద్ధాంతపరమైన క్రమశిక్షణతో కూడిన ‘ఉద్యమం’గా అది రూపాంతరం చెందడం లేదు. తక్షణ స్పందనలు (Instant Reactions) ఎక్కువై, దీర్ఘకాలిక ఉద్యమ తాత్వికత కొరవడింది.

కేవలం పుస్తకాల్లో ముద్రించే కవిత్వ రూపం నుండి డిజిటల్ స్క్రీన్‌లపై చదివే రూపంలోకి కవిత్వం మారాలి. ఒక కవిత చదువుతున్నప్పుడు అందులోని లింక్స్ క్లిక్ చేస్తే మరో అర్థం లేదా దృశ్యం వచ్చేలా ‘హైపర్ టెక్స్‌ట్‌’ నిర్మాణాన్ని వాడవచ్చు. నేటి తరం పాఠకుడి అటెన్షన్ స్పాన్ (ఆసక్తి సమయం) చాలా తక్కువ. కాబట్టి, రూమీ కవిత్వం లాగానో లేదా ఆధునిక ‘ఇన్‌స్టా–పోయెట్రీ’ (ఉదాహరణకు రూపీ కౌర్ శైలి) లాగానో, రెండు మూడు పంక్తుల్లోనే సునిశితమైన శిల్పంతో, గుండెను తాకేలా కవితా నిర్మాణాన్ని మార్చాల్సి ఉంది.

అక్షర రూపం నుండి కవిత్వం దృశ్య–శ్రవణ రూపంలోకి మారాలి. కవితను చదివే విధానంలో ‘స్పోకెన్ వర్డ్ పోయెట్రీ’ టెక్నిక్స్, బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్, విజువల్స్ ఉపయోగించి కవితా శిల్పానికి సరికొత్త రూపాన్ని ఇవ్వవచ్చు.

21వ శతాబ్దపు కవి కేవలం సమాజంలో జరిగే సంఘటనలకు స్పందించే రిపోర్టర్ లాగా కాకుండా, భవిష్యత్తును ముందుగానే ఊహించే ‘ద్రష్ట’గా మారి, ఈ గ్లోబల్ నూతన సవాళ్లను తనదైన శైలిలో అక్షరబద్ధం చేయాల్సి ఉంది.

సుంకర గోపాలయ్య

94926 38547

ఇవి కూడా చదవండి..

కుమార్తెపై ఆన్‌లైన్ ప్రచారం.. బీజేపీ పనేనంటూ మండిపడిన డింపుల్ యాదవ్

అఖిలేష్ యాదవ్ కుమార్తెపై ట్రోలింగ్.. ఎఫ్ఐఆర్ నమోదుకు యోగి ఆదేశం