వందేళ్ళ పానశాల

దువ్వూరి రామిరెడ్డి జీవితంలో 1925, 1926 సంవత్సరాలు పెను విషాదాన్ని మిగిల్చాయి. 1925లో ఆయన భార్య శేషమ్మ మరణించింది. 1926లో ఏడాది బిడ్డ కుమ్ముదమ్మ మరణించింది. ఈ విషాద స్మృతుల నుంచి మరో మలుపుగా ఆయన 1926లో పర్షియన్ కవి ఉమర్ ఖయ్యాం ‘రుబాయి’లను ‘పానశాల’గా అనువదించారు. ఈ ‘పానశాల’ కావ్యాన్ని అనేకమంది పండితులు రాతప్రతి గానే చదివి ప్రశంసిచారు. తర్వాత 1928లో ఈ రచన ప్రథమంగా ‘భారతి’లో ప్రచురితమైంది.

వేనాడు రామచంద్రారెడ్డి నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన ప్రముఖ భూస్వామి, గొప్ప సాహిత్య పోషకులు. దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారితో వారికి ఉన్న అనుబంధం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. వేనాడు రామచంద్రారెడ్డి సాహిత్యం పట్ల ఎంతో మక్కువ కలిగిన వారు. ఆ రోజుల్లో నెల్లూరులో కవులకు, పండితులకు ఆయన ఇల్లు ఒక వేదికగా ఉండేది. కేవలం ఆర్థిక సహాయమే కాకుండా, కవులకు ప్రశాంతంగా రాసుకోవడానికి తగిన వసతులను కల్పించేవారు. దువ్వూరి రామిరెడ్డి పర్షియన్ కవి ఉమర్ ఖయ్యాం ‘రుబాయిల’ను తెలుగులోకి అనువదించాలని సంకల్పించినప్పుడు, రామచంద్రారెడ్డి ఆయనను ఆహ్వానించి తన తోటలో అన్ని వసతులు కల్పించారు. నెల్లూరు శివార్లలో ఉన్న ఆ తోటలోని ప్రశాంత వాతావరణంలో కూర్చునే దువ్వూరి ‘పానశాల’ కావ్యాన్ని అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దారు. వేనాడు రామచంద్రారెడ్డి దువ్వూరి రామిరెడ్డికి కేవలం ఆశ్రయదాత మాత్రమే కాదు, వారిరువురూ అత్యంత సన్నిహిత మిత్రులు కూడా. దువ్వూరి ప్రతిభను గుర్తించి, రామచంద్రారెడ్డి ఆయనను నిరంతరం ప్రోత్సహించేవారు. తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక గొప్ప కావ్యం పురుడు పోసుకోవడానికి కారణమైన వ్యక్తిగా, ఒక ఉత్తమ సంస్కారవంతుడైన సాహిత్య అభిమానిగా వేనాడు రామచంద్రారెడ్డి పేరు సాహితీ చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. దువ్వూరి రామిరెడ్డి తన ‘పానశాల’ పీఠికలో లేదా సందర్భానుసారంగా రామచంద్రారెడ్డి తోటలో ఆ కావ్యం రూపుదిద్దుకున్న తీరును, వారి ఆతిథ్యాన్ని స్మరించుకోవడం విశేషం.

ఉమర్ ఖయ్యాం ‘రుబాయిత్’ను తెలుగులోకి అనేకమంది అనువదించినప్పటికీ, దువ్వూరి ‘పానశాల’ అత్యంత ఆదరణ పొందింది. ‘పానశాల’ కావ్యం తెలుగు సాహిత్య లోకంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. ఇందులోని భావాలు, వర్ణనలు పాఠకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి.

ఉమర్ ఖయ్యాం పన్నెండవ శతాబ్దంలో రాసిన ‘రుబాయత్’ (నాలుగు లైన్ల పద్యాలు) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి పొందాయి. ఎడ్వర్డ్ ఫిట్జ్‌గెరాల్డ్ వాటిని ఇంగ్లీష్‌లోకి అనువదించాక ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తమయ్యాయి. తెలుగులో కూడా చాలామంది వీటిని అనువదించారు. అయితే, రామిరెడ్డి కేవలం అనువాదంగా కాకుండా, తెలుగుదనంతో కూడిన ఒక స్వతంత్ర కావ్యంగా దీనిని తీర్చిదిద్దాలనుకున్నారు. చాలామంది ఇంగ్లీష్ అనువాదాల ఆధారంగా పానశాలను రాస్తే, రామిరెడ్డి మాత్రం మూలాన్ని అర్థం చేసుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నారు. ఇందుకోసం ఆయన పడ్డ శ్రమ సామాన్యమైనది కాదు: మూలంలోని భావాన్ని పట్టుకోవడం కోసం ఆయన ప్రత్యేకంగా పారశీక భాషను నేర్చుకున్నారు. ఫిట్జ్‌గెరాల్డ్ అనువాదాన్ని, ఉమర్ ఖయ్యాం మూల ప్రతుల్ని దగ్గర పెట్టుకుని ఏళ్ళ తరబడి అధ్యయనం చేశారు. ఆరోగ్యాన్ని కూడా లెక్కచేయకుండా శ్రమించారు.

పారశీక ‘రుబాయీ’లకు సమానమైన భావాన్ని పండించడానికి తెలుగులో ‘మత్తకోకిల’ వృత్తాన్ని ఎంచుకున్నారు రామిరెడ్డి. ఆ నడకలో ఒక రకమైన తూగు, మత్తు ఉంటుంది. ‘మధువు’, ‘పానశాల’ వంటి పదాలను కేవలం మద్యంగా కాకుండా, వేదాంతపరమైన అర్థంతో అన్వయించడానికి ఆయన ఎంతో మేధామథనం చేశారు. నెల్లూరులో తన తోటలో కూర్చుని, ప్రకృతిని గమనిస్తూ ఒక్కో పద్యాన్ని ఆణిముత్యంలా చెక్కారు.

పానశాల కేవలం తాగుబోతుల కోసం రాసింది కాదు. అది జీవితం అశాశ్వతత్వాన్ని, వర్తమాన క్షణాన్ని అనుభవించాలనే సందేశాన్ని ఇస్తుంది. ‘‘గడచినది గడచినది; రానున్నదెయ్యదో.. ఉన్నదీ క్షణమొక్కటే!’’ – అనే లోతైన తాత్వికతను రామిరెడ్డి అత్యంత సరళంగా, సుమధురంగా అందించారు. పారశీక పరిమళాలను తెలుగు తోటలోకి తెచ్చి, మన సంస్కృతికి అద్దేలా రామిరెడ్డి చేసిన కృషి తెలుగు సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. అందుకే ఆయన్ని ‘కవికోకిల’ అని పిలుచుకోవడం సార్థకమైంది.

సరిగ్గా ఈ ఏడాదితో వందేళ్లు పూర్తి చేసుకున్న పాఠశాల ఇప్పటికి 21 సార్లు ముద్రణ జరిగి తెలుగు సాహిత్యంలో మకుటం లేని కావ్యంగా స్థిర నివాసం ఏర్పరచుకుంది. పానశాల గేయాలను ఘంటసాల కూడా ఆలపించడం, రికార్డుల రూపంలో రావడంతో మరింత ప్రజాదరణ పొంది, సామాన్య ప్రజలకు చేరువై చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయిందనటం ఏ మాత్రం అతిశయోక్తి కాదు.

‘‘ప్రపంచపు బాధ అంతా శ్రీశ్రీ బాధ’’ అని చలం 1940లో అన్నారు.

‘‘బాధలే నా కాస్త బంధు వర్గంబు

బీదతనంబే నా ప్రియమైన హక్కు

లోకహితంబు నాలోచించు పనియే

కఠినంభు విధి... దైవ ఘటితంభు నదియు’’ – అని 1935 లోనే దువ్వూరు రామిరెడ్డి అన్నారు. నిజమైన కవి లక్షణం ఇదే. అందుకే ఆయన ‘పానశాల’ కీర్తి సాహితీ సీమలో శాశ్వత స్థానాన్ని చూరగొంది

- ఈతకోట సుబ్బారావు

9440529785